19 Ιουν 2008

Γεωμαντεία στη Θεσσαλονίκη




(Θεσσαλονίκη -Λευκός Πύργος 1892)

Γεωδαιτικές δομές στην πόλη μας

Feng Shui ή κάτι άλλο?

της Βίκυς Χρυσού
Η γεωμαντεία – γεωδαισία κατά την αρχαιότητα θα μπορούσαμε να πούμε πως ήταν ένας κανόνας που εφαρμόστηκε στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο. Οι έρευνες του Θ. Μανιά αποκάλυψαν πράγματι ένα καταπληκτικό γεωμετρικό - γεωδαιτικό τριγωνισμό, αλλά και ομόκεντρους κύκλους γύρω από σημαντικές πόλεις και ιερά της αρχαιότητας.
Τι ακολούθησε όμως στα πιο πρόσφατα χρόνια? Τι από τα παραπάνω ισχύει στη σύγχρονη Ελλάδα και τις πόλεις της, αν λάβουμε υπ’ όψη πως η «ρυμοτομία» στα χρόνια της ενετοκρατίας και της τουρκοκρατίας μοιάζει να ακολούθησε ένα δαιδαλώδες σύστημα δρόμων με χαρακτηριστικά στενά σοκάκια, που συχνά οδηγούν σε αδιέξοδο;
Η αρχαία γνώση της γεωδαιτικής πιθανόν να χάθηκε για αρκετούς αιώνες, αλλά …
Η προσέγγιση του χάρτη της σημερινής Θεσσαλονίκης από γεωμαντική σκοπιά –και σε συνδυασμό με την ιστορία της- μας αφήνει έκπληκτους.
Ευθείες γραμμές, ομόκεντροι κύκλοι, ισοσκελή τρίγωνα και πολύγωνα συνδέουν πράγματι πολλά αρχαία, βυζαντινά, αλλά και σύγχρονα σημαντικά κτίρια. Να είναι άραγε μία απλή σύμπτωση?
Ανατρέχοντας στη νεότερη ιστορία της πόλης, σκοντάφτουμε στη «σημαδιακή» πυρκαγιά του 1917. Πέντε χρόνια μετά την ενσωμάτωση της πόλης στη σύγχρονη Ελλάδα –1912- και ένα χρόνο μετά την επανάσταση στη Θεσσαλονίκη, που οδήγησε στο σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ξέσπασε η πυρκαγιά που κατέστρεψε το κέντρο της πόλης

Εικ. 1: Χάρτης της "πυρίκαυστης ζώνης".
Από το λεύκωμα "Incendie de Salonique. 18-19 Aout 1917" της Αεροναυτικής Υπηρεσίας του γαλλικού στρατού.
Η μεγάλη καταστροφή, έγινε αφορμή για την εκπόνηση νέου ρυμοτομικού σχεδίου. Η κυβέρνηση Βενιζέλου, λίγες μόνο μέρες μετά την καταστροφή και σύμφωνα με τον Ν.823/1917 που εκπόνησε ο τότε Υπουργός συγκοινωνιών Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ανήγγειλε πως δεν θα επιτρεπόταν η ανεξέλεγκτη ανοικοδόμηση.
Ο ίδιος ο Παπαναστασίου με απόφαση του ίδρυσε τη «Διεθνή Επιτροπή Νέου Σχεδίου Θεσσαλονίκης», η οποία ανέλαβε το σχεδιασμό της ρυμοτομίας. Πρόεδρος της επιτροπής ήταν ο γάλλος αρχιτέκτονας Ερνέστ Εμπράρ (Ernest Hebrard), ενώ ο γάλλος μηχανικός Ζαν Πλεϊμπέρ και ο άγγλος αρχιτέκτονας και σχεδιαστής υπαίθριων χώρων Τόμας Μώσον (Tom Mawson) εμφανίζονται ανάμεσα στα μέλη της.
Εικ. 2: Το ξενοδοχείο "Splendid" καμένο. Δίπλα του ο κινηματογράφος "Πατέ".
Από το λεύκωμα "Incendie de Salonique. 18-19 Aout 1917" της Αεροναυτικής Υπηρεσίας του γαλλικού στρατού.
(Πόσο τυχαία μπορεί να είναι άραγε η ανάθεση του σχεδιασμού σε άγγλους και γάλλους ειδικούς; Και πόσο τυχαίο μπορεί να θεωρηθεί το γεγονός, πως τόσο ο Ελ. Βενιζέλος, όσο και ο Αλ. Παπαναστασίου –και ο Δ. Γούναρης- εμφανίζονται ανάμεσα στα υψηλόβαθμα μέλη της ελληνικής Τεκτονικής Στοάς;)
Εικ. 3: Η «Διεθνής Επιτροπή Νέου Σχεδίου Θεσσαλονίκης».
Από τα αριστερά προς τα δεξιά: καθισμένοι: Ερνέστ Εμπράρ (Ernest Hebrard), Αλέξανδρος Παπαναστασίου (υπουργός συγκοινωνιών), Άγγελος Γκίνης. όρθιοι: Δημ. Λαμπαδάριος, Κων. Κιτσίκης, Ζαν Πλεϊμπέρ (J. Pleyber), Τόμας Μώσον (Tom Mawson) και Αριστοτ. Ζάχος.

Το σχέδιο που εκπονήθηκε δεν εφαρμόστηκε βέβαια απόλυτα, καθώς οι μεγαλοϊδιοκτήτες άσκησαν πιέσεις που οδήγησαν σε πολλές τροποποιήσεις. Ωστόσο το κέντρο της Θεσσαλονίκης ακολουθεί μέχρι σήμερα εκείνο το βασικό σχεδιασμό.
Ακριβώς στο κέντρο ξεχωρίζει το ρομβοειδές εξάγωνο που σχηματίζεται από τις οδούς: Τσιμισκή, Δωδεκανίσου, Καραολή Δημητρίου, Αγ. Δημητρίου, Ιασονίδου, Π.Π. Γερμανού. Οι δύο μεγάλες διαγώνιες οδοί, Δωδεκανίσου και Καραολή Δημητρίου, συναντώνται με γωνία 90ο στην πλατεία Δημοκρατίας (Βαρδαρίου), ενώ ακριβώς απέναντι στο ύψος της Καμάρας, σχηματίζουν ορθή γωνία οι διαγώνιες Ιασονίδου και Π.Π. Γερμανού. Τις παραπάνω γωνίες διχοτομεί ο κεντρικός άξονας της Εγνατίας οδού, ενώ κάθετα προς αυτή στο κέντρο περίπου –ελαφρώς δεξιότερα) εμφανίζεται ο άξονας της πλατείας Αριστοτέλους. (Το εξάγωνο με τον οριζόντιο άξονα της Εγνατίας θυμίζει κατά περίεργο τρόπο ένα κεφαλαίο «Θ», ενώ με τον κάθετο άξονα της Αριστοτέλους ένα «Φ». Επιπλέον στην πλατεία Δημοκρατίας, η Εγνατία, που συνεχίζει οριζόντια ως Μοναστηρίου, με τις συμμετρικά τοποθετημένες διαγώνιες οδούς γύρω της θυμίζει δύο συμμετρικά αρχαϊκά Ε κολλημένα στην πλάτη… να πρόκειται για τυχαίο γεγονός?)(Το slide show στο σχετικό άλμπουμ, βοηθά στην κατανόηση των σχημάτων που περιγράφονται...)
Αξιοσημείωτο είναι επίσης, πως στην κάτω δεξιά πλευρά του κεντρικού εξαγώνου και γύρω από την πλατεία Ναυαρίνου, όπου βρίσκεται το Οκτάγωνο και τα ανάκτορα του Γαλέριου, σχηματίζεται ένα πεντάκτινο αστέρι, που συνδέει, μέσω των οδών Κούσκουρα και Π.Π. Γερμανού, τη Μητρόπολη Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς, με την Αψίδα του Γαλέριου, κατεβαίνει από τη Γούναρη (την αρχαία πομπική οδό) μέχρι την πλατεία Φαναριωτών –όπου βρίσκεται ο Ναός της Νέας Παναγίας-, ανεβαίνει την Παύλου Μελά μέχρι το Ναό της Αγίας Σοφίας (όπου φέρεται να βρισκόταν πριν τον 8ο αι. Ναός της Θεάς Αθηνάς), στρίβει δεξιά στην Αλ. Σβώλου και από το ύψος περίπου της Οδού Εθνικής Αμύνης μία νοητή ευθεία περνά πάνω από τον Ναό το Αγίου Αντωνίου επιστρέφοντας στη Μητρόπολη. Αν μάλιστα αντικαταστήσουμε την πλατεία Φαναριωτών με τον Λευκό Πύργο, όπου καταλήγει η οδός Παύλου Μελά, τότε η κάτω πλευρά του πενταγώνου, που σχηματίζεται από τη νοητή ευθεία που ενώνει τη Μητρόπολη με το Λευκό Πύργο, περνά στη Λεοφώρο Νίκης ακριβώς πάνω από την παλιά διεύθυνση του αμερικανικού Προξενείου
Στην ίδια περιοχή σχηματίζεται, από τις οδούς Κούσκουρα-Π.Π. Γερμανού οριζόντια και Π. Μελά κάθετα, ένας συμμετρικός σταυρός που έχει στην κορυφή του την Αγία Σοφία, στη βάση την πλατεία Φαναριωτών (και σε προέκταση το Λ. Πύργο), αριστερά τη Μητρόπολη και δεξιά την Παναγούδα. –Ο κάθετος άξονας του σταυρού προεκτινόμενος περνά από την αρχαία ρωμαϊκή αγορά και το Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης, συνδέοντας το τελευταίο με τον Λευκό Πύργο
Στο σημείο που τέμνονται ο οριζόντιος και ο κάθετος άξονας του σταυρού, Π. Μελά με Π.Π. Γερμανού -πάνω ακριβώς από την εκλησσία της Αγίας Σοφίας-, έχουν την κορυφή τους τέσσερα ισοσκελή τρίγωνα. Το 1ο με βάση του την οδό Γούναρη, το 2ο τη Μητροπόλεως, το 3ο την Αγίας Σοφίας και το 4ο την Εγνατία. Προβάλοντας νοερά τα ισοσκελή αυτά τρίγωνα στο χώρο έχουμε μία πυραμίδα της οποίας η κορυφή βρίσκεται ακριβώς πάνω από τον ναό της Αγίας Σοφίας. (Θεωρώ πολύ πιθανό να αποτελεί η περιοχή ένα σημαντικό ενεργειακό κέντρο, ένα τόπο δύναμης μέσα στην πόλη μας, όμως γι΄αυτό είναι απαραίτητη και μία επιτόπια έρευνα... ) Ένα άλλο ισοσκελές τρίγωνο, με κορυφή του την Αγ. Σοφία και βάση την Γούναρη, σχηματίζουν η οδός Παύλου Μελά και η Πατριάρχου Ιωακείμ προεκτινόμενη νοερά μέχρι τη Ροτόντα. Ενώ με την ίδια κορυφή σχηματίζεται και τρίτο ισοσκελές τρίγωνο με βάση την οδό Εθνικής Αμύνης. Η βάση ξεκινά από το Λευκό Πύργο, περνά από το Σιντριβάνι και καταλήγει στην τομή της οδού Αρμενοπούλου επί της Εθν. Αμύνης. Την κοινή γωνία της κορυφής των δύο αυτών τριγώνων (Αγία Σοφία) τέμνει η Αλεξάνδρου Σβώλου σε δύο ίσα μέρη και συνεχίζει στην άλλη πλευρά του περιβόλου του ναού με την οδό Ερμού…
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι 7 ομόκεντροι κύκλοι που διαγράφονται γύρω από τη Ροτόντα (το αρχαίο Πάνθεον).
  • Ο πρώτος κύκλος, με ακτίνα την απόσταση Ροτόντα – Αψίδα Γαλέριου, περνά πάνω από τους Ναούς Αγ. Πανελεήμωνα και Παναγίας Δεξιάς.
  • Ο επόμενος, με κέντρο πάντα τη Ροτόντα, περνά πάνω από το τουρκικό Προξενείο, το Σιντριβάνι, τη Σέρβικη Εκκλησία, και την Παναγούδα (Αγία Παρασκευή)
  • Άλλος κύκλος περνά πάνω από την Αχειροποίητο (όπου φέρεται να βρισκόταν Ναός του Διονύσου), την Λαοδηγήτρια, το Ναό στα κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας, τα ανάκτορα του Γαλέριου και το Οκτάγωνο
  • Ο αμέσως επόμενος περνά από την Αγία Σοφία, τον Αγ. Νικόλαο Ορφανό και τις Κατακόμβες του Αγ. Ιωάννη.
  • Ο κύκλος με ακτίνα Ροτόντα-Αγ. Δημήτριο, περνά από το Αλατζά Ιμαρέτ, τους Αγ. Ταξιάρχες, την πλατεία ΧΑΝΘ, τη ΒΔ άκρη του Αλεξάνδρειου Αθλητικού Μελάθρου, τη Στρατιωτική Λέσχη και τη Ρωμαϊκή Αγορά.
  • Αν φανταστούμε ένα κύκλο, του οποίου η γραμμή έχει το πάχος της διαμέτρου του Αλεξάνδρειου Αθλητικού Μελάθρου, τότε βρίσκουμε στην περιφέρεια του –επιπλέον στα όσα αναφέρθηκαν στο 6ο σημείο- : τον πύργο του ΟΤΕ, το θέατρο κήπου, τον Λευκό Πύργο, την παλιά θέση του Αμερικανικού Προξενείου, τη Μητρόπολη, το «παλιό κεντρικό ταχυδρομείο» επί της Τσιμισκή, όπου σήμερα βρίσκεται το κτιριακό συγκρότημα που στεγάζει ανάμεσα σε άλλους και το Αμερικανικού Προξενείο (!), την Παναγία Ελεούσα, την Αγία Θεοδώρα, την Παναγία Χαλκέων, το Ρωμαϊκό Ωδείο, το Γενί Χαμάμ, και τη Δεξαμενή στον Άγιο Πάυλο.
  • Άλλος ο κύκλος τέλος περνά από τον Προφήτη Ηλία, τον Όσιο Δαυίδ, τη Μονή Βλατάδων, τον Αγ. Παύλο –επί της ομώνυμης οδού- και τον Αγ. Πάυλο πάνω από τη Δεξαμενή, το παλιό 424 στρατιωτικό Νοσοκομείο και το βασιλικό Θέατρο…
Η πληθώρα των χριστιανικών ναών στο κέντρο της πόλης και οι συνδέσεις τους τόσο με τη Ροτόντα, όσο και μεταξύ τους αφήνει με σχετική σιγουριά να υποθέσουμε πως εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά κέντρα της. Μάλιστα ο ναός της Αγίας Σοφίας φαίνεται πως παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο και πολύ πιθανόν να πρόκειται για πολύ βασικό γεωδαιτικό σημείο. Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε επίσης πως η Ροτόντα υπήρξε στο παρελθόν το ισχυρό ενεργειακό κέντρο της πόλης - πιθανόν και σε συνάρτηση με το Οκτάγωνο του Γαλεριανού συγκροτήματος, ενώ σήμερα έχει γίνει μετατόπιση του ενεργειακού κέντρου στο χριστιανικό ναό της Αγίας Σοφίας, πολύ πιθανόν με την προσεκτικά σχεδιασμένη - από γεωδαιτική σκοπιά- αλλαγή στο ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης μετά την πυρκαγιά του 1917... Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως έγινε σκόπιμα αυτή η μετατόπιση και πως η ανέγερση τόσο πολλών χριστιανικών ναών σε αυτή τη σχετικά μικρή περιοχή της πόλης, εξυπηρετούσε στο "δέσιμο" αυτών των ενεργειών στο νέο τους κέντρο -την Αγία Σοφία- και την απομάκρυνση τους από τον παλιό ενεργειακό κέντρο (τη Ροτόντα)...
Η μελέτη του χάρτη φανέρωσε ακόμη περισσότερες ενδιαφέρουσες συνδέσεις, μέσω κύκλων ή ευθειών, που συνδέουν τρία ή περισσότερα σημαντικά σημεία ή ναούς (π.χ. η ευθεία Άγιος Δημήτριος-Λευκός Πύργος, περνά ακριβώς πάνω από την Αχειροποίητο). Νομίζω όμως, πως τα σημαντικότερα σημεία τα έχουμε ήδη περιγράψει.
Η ύπαρξη τόσο σημαντικών -από γεωδαιτική άποψη- γεωμετρικών σχημάτων, όπως του οκταγώνου, του πενταγώνου, του πεντάκτινου αστεριού, των ισοσκελών τριγώνων, του σταυρού, αλλά και των κύκλων, του άρρητου "Φ", του "Θ" ακόμη ακόμη και τα "δελφικά Έψιλον", που άμεσα ορατά σε ένα χάρτη, αποκαλύπτουν μια πρώτη εικόνα και μία τάση.
Μέσα από αυτή τη μελέτη σκιαγραφώ αυτή την πρώτη εικόνα, όμως σίγουρα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ολοκληρωμένη. Θεωρώ πως για να καταλήξουμε σε κάποια ασφαλή συμπεράσματα θα πρέπει να προηγηθεί μία συστηματικότερη και σφαιρικότερη μελέτη του τοπικού matrix, σε συνδυασμό με την ιστορία της πόλης. Και ποιος ξέρει ίσως τελικά η ίδια η πόλη και ο χάρτης της, να μας αποκαλύψουν και άλλα καλά κρυμμένα «μυστικά»…
Θα μας βοηθούσε επίσης πολύ αν γνωρίζαμε την ρυμοτομία της αρχαίας Θεσσαλονίκης, αλλά τουλάχιστον ορατά δεν έχουμε σχεδόν καθόλου μνημεία εκείνης της περιόδου.
Αναρωτιέμαι πάντως αν ο Δήμος της Θεσσαλονίκης σήμερα λαμβάνει υπ' όψη του τις λεπτές, αλλά ουσιαστικές ροές ενεργειών, όταν προβαίνει σε έργα και ρυμοτομικές αλλαγές. Αναρωτιέμαι δηλαδή, αν γνωρίζει τις πιθανές ενεργειακές αλλαγές που επιφέρουν οι "εξωραϊσμοί" του περιβάλλοντος ή βασίζεται απλώς σε τεχνικές-μηχανικές μελέτες... (Στο παρελθόν γνώριζαν τη σπουδαιότητα αυτών των ενεργειακών κόμβων και μάλιστα για την ανέγερση πόλεων ή ναών ζητούνταν πρώτα χρισμός από τα μεγάλα μαντεία της αποχής. Σήμερα;...) 
 
Πάντως οφείλω να ομολογήσω πως γενικά η γεωδαιτική μελέτη ενός χάρτη αποκαλύπτει πτυχές μίας άλλης πραγματικότητας, η οποία μας διαφεύγει όταν βρισκόμαστε στον τόπο εκείνο που μελετάτε, ενώ μπορεί να δώσει κάποιες εξηγήσεις στις "περίεργες αλλαγές" της διάθεσης μας, καθώς βαδίζουμε στους δρόμους μιας πόλης.
Ίσως την επόμενη φορά που θα περάσετε από τα σημεία που περιγράφω, να θυμηθείτε να προσέξετε την αίσθηση που σας δίνει ο χώρος... Ίσως το "μυστικό" να έχει να κάνει με το γεγονός πως ξεχάσαμε να αφήνουμε τον τόπο να μιλάει στις αισθήσεις μας και να μας αποκαλύπτεται...

 
Πηγή έμπνευσης για τη σχετική μλέτη:
  • Grazyna Fosar, Franz Bludorf, "Terra Incognita"
Λοιπές πηγές:
  • Θ. Μανιάς, «Τα άγνωστα μεγαλουργήματα των αρχαίων Ελλήνων»
  • Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη
  • Καραδήμου Γερολύμπου Αλέκα, «Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς»,
  • Παπαστάθη Χ. – Χεκίμογλου Ε., «Η Θεσσαλονίκη της πυρκαγιάς: 18-19 Αυγούστου 1917», περ. Θεσσαλονικέων Πόλις τευχ.11, Σεπτέμβριος 2003


(Το παρόν δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό ΑΒΑΤΟΝ 2007)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Διαφημίσεις


Αν νιώθεις πως είσαι Άνθρωπος,

Αν κατάλαβες πως ΕΣΥ είσαι αυτός

που αποφασίζει την πραγματικότητα....

Σε προσκαλώ στην κοινωνία

των Συνειδητών Συν-Δημιουργών

Στόχος μας να αγκαλιάσουμε όλο τον πλανήτη στη νέα Αρμονική Πραγματικότητα!


Olymbia MaTerra HelleNica

μέσα απο την ΕΝθύμηση, τη ΣΥΝθεση και την ΠΑΙΔΕΙΑ